Socratisch Café Amsterdam (Socratic Café Amsterdam)
Thematical philosophical groupdialogues as moral selfresearch.
@Huize Coenen-Lydia, Amsterdam
For Socratisch Café Nederland
With Jurjen vd Groep, Marc Koppels, Sjoukje Dijkman, Mara Spruyt, Tom Sengers & Karel v Haaften.
2011, every last friday of the month
Raffaello Sanzio da Urbino - Scuola di Atene (1509-1510, Stanza della Segnatura, Vaticano), Alexander, Xenophon en Aeschines in gesprek met Socrates.
Dialoog
Het woord 'dialoog' is samengesteld uit het Griekse 'dialegesthai' (iets doorspreken) en 'logos' (reden, verklaring). Een dialoog is het onderzoeken van redenen, expliciteren en normeren wat goede redenen zijn, en een poging doen om een fundamentele maatstaf te articuleren.
Socratisch Café
Het Socratisch Café is een ontmoetingsplek voor mensen die op Socratische wijze met elkaar in gesprek willen treden; zoals de Griekse filosoof Socrates dat 2500 jaar geleden op de Atheense markten en in gymnasia deed middels dialoog. Essentieel hierbij is het spreken over eigen ervaringen, om de zienswijze op vast te kunnen pinnen en zo onderzoekbaar te maken.
Bij iedere bijeenkomst staat er één thema centraal. Middels diverse gespreks- en reflectievormen die worden aangeboden ga je gezamenlijk op zoek naar de principes onder de deugdelijke opvatting van jou en je gesprekspartners. Er zijn in het Socratisch Café altijd deskundige gespreksleiders aanwezig, maar je kunt naast deelnemen ook zelf een gesprek (leren) leiden.
Datum: Iedere laatste vrijdag van de maand (m.u.v. juli, aug & dec)
Tijd: 15.30 - 18.30 uur (inloop 15:00)
Locatie: Huize Coenen-Lydia, Roelofhartplein 2, Amsterdam (trams 3, 5, 16 & 24, Regioliner 142)
Entrée: €10,00, met studentenkaart €5,00, 4-rittenkaart €30,00 (= €7,50 p.k.) Kosten voor gebruik van de ruimte, inclusief thee & koffie.
Programma
15:00 uur: Inloop.
15.30 uur: Welkomstwoord en inleiding op het thema.
15.45 uur: Gesprek in subgroepen m.b.v. diverse gespreks- en reflectievormen.
17.00 uur: Pauze en plenair intermezzo.
17.30 uur: Vervolg van het gesprek in subgroepen.
18.30 uur: Afsluiting en borrel (na 19:00 uur voortzetting in tegenover gelegen Café Wildschut)
Edities
2011 Juni 24, thema: 'Floreren'.
In goede doen zijn, en het goede leven leiden, meer nog dan ‘gewoon gelukkig’ zijn, zo zagen de klassieken ‘floreren’. Zo, hoe een bloem op zijn best bloeit, zoals een karper zich als een vis in het water voelt, zo zouden ook wij kunnen floreren, als mens.
Maar waarin bestaat floreren eigenlijk? Floreer ik als persoon als ik lekker met mijn hobby’s bezig ben? Of moet ik toch echt als arbeider of burger meedoen aan de samenleving? En heb ik geld nodig, zodat ik lekker kan eten met vrienden, of moet ik vooral toch veel filosofie bedrijven? Of maakt dat eigenlijk allemaal niet uit, omdat floreren helemaal niet iets is wat je doet, maar wat je bij toeval overkomt?
Op Facebook krijg ik vaak ‘Likes’ op berichtjes. Kan ik daaraan afzien of ik floreer? Of moeten we floreren meten aan hoge studiecijfers, een promotie, meer kinderen dan de buurman, een volle boekenkast, of een zongebruinde buik?
En dan wat, dan floreer ik. Ben ik dan altijd blij en doe ik dan alles goed? Of is floreren meer een proces, een ontwikkeling, steeds meer richting het goede leven? In dat geval zou ik graag een reiskoers hebben, om een beetje te weten waarheen ik het beste kan gaan in alle keuzes van mijn leven.
Weet jij wanneer jij floreert? Schuif aan in het Socratisch Café Amsterdam en laten wij samen onderzoeken wat floreren is.
2011 Mei 27, thema: 'Beginnen'.
“De mens heeft de hardnekkige neiging om van alles een begin te markeren. Het begin van een liefde, het begin van een ziekte, het begin van een leven en zelfs het begin van het bestaan. En in dat begin menen we dan een veelzeggend geheim te vinden. Een geheim dat, eenmaal ontdekt, een belangrijk deel van de waarheid vertelt over wat en wie we zijn.”
Coen Simon, Zelfportret (uit ‘Waarom we onszelf zoeken maar niet vinden’)
Een begin zorgt voor een bestaan. Maar wat gebeurt er in dat ene magische moment dat iets begint? Welk geheim schuilt er in dat ene moment van ontstaan?
Als mens val je midden in de dingen. We zijn geworpen in de wereld en daardoor kunnen we deze verder ontwerpen, zei Heidegger. “In den beginne schiep God de hemel en de aarde”. Het is aan de mens om daar vervolgens verder op te borduren. Maar hoe doe je dat; hoe schep of creëer je iets? En wát creëer je dan? Is dat iets nieuws of kan je eigenlijk altijd alleen maar op iets ouds voortbouwen? Is het voorgaande dan eigenlijk wel goed afgesloten?
Een goed begin is het halve werk, maar wat is eigenlijk een goed begin? Hoe begin je dan niet goed en ben je dan eigenlijk wel begonnen? Een wedstrijd is bijvoorbeeld pas begonnen wanneer het lekker loopt, maar wanneer is dat dan?
Wanneer heeft u de magie van een goed begin geproefd? Waar bent u toen aan begonnen? Kom naar het Socratisch Café en onderzoek bij uzelf wat beginnen betekent en welke rol dat in ons leven speelt.
2011 April 29, thema: 'Het Echte Leven'.
Volgens Bertrand Russell bevindt “het echte leven” zich tussen het mogelijke en ideale leven. Maar wat is dan het ideale leven? Als ik om me heen kijk in de tram en velen druk bezig zie met hun smartphone, vraag ik me af: Is het ideale leven soms te vinden op Facebook? Op Facebook kan je zijn wie je wilt en 500 vrienden hebben. Heeft het ideale en dus ook “het echte leven” te maken met authenciteit en verbondenheid?
Michel Foucault vraagt zich in een interview af: Waarom zou niet iedereen van zijn leven een kunstwerk maken? Hij zegt te willen aantonen dat voor de Grieken niet de technè van het zelf centraal stond, maar de technè van het leven. Volgens hem gaat het er dus niet om wie je bent, maar wat je doet. Is “het echte leven” een activiteit of een staat van zijn?
2011 Maart 25, thema: 'Leren'.
Er zijn zoveel interessante invalshoeken op leren dat het moeilijk is er één te kiezen. Wie herinnert zich nog de quote; ‘Hoe meer ik leer, hoe meer ik weet. Hoe meer ik weet, hoe meer ik vergeet. Hoe meer ik vergeet, hoe minder ik weet. Dus waarom zou ik leren?’. Als puber in de brugklas was leren misschien stom. Als je ouder wordt, krijgt leren een andere waarde. En verzuchten we dikwijls dat we zo weinig tijd hebben om nieuwe dingen te leren. Zoals Spaans, programmeren in HTML, yoga of de keukengeheimen van overgrootmoeder. Maar er is meer te leren over leren, want leren vindt op zoveel momenten en plekken plaats.
We associëren leren met school en cursus. Maar ook met leren lopen, praten of fietsen. ‘Jong geleerd oud gedaan’ ‘Je bent nooit te oud om te leren. Is er een verband tussen leren en leeftijd? Waar begint leren? En is er een einde aan of gaat het altijd door? Wat is leren? Wat gebeurt er als je iets leert? Is leren iets nieuws ontdekken? Is leren veranderen? En is leren iets dat je kunt leren?
Volgens Plato is leren een kwestie van herinneren. Hij ging uit van de gedachte dat de ziel onsterfelijk is en dat daarin alle kennis is opgeslagen. Door nieuw denken te ontwikkelen, ontdek je kennis die al in jou zit en leer je. Wat zou Plato zeggen van dit informatietijdperk waarin wij nu leven? Als alles wat je weet al in jezelf zit, kan dan een grote hoeveelheid informatie in korte tijd leiden tot snel veel leren? Of is er iets anders nodig om te leren? En wat is dat dan precies? Zijn er voorwaarden nodig om te kunnen leren? Waar leer je van? Of moet je zoals Cicero zei lesgeven om te leren?
2011 Februari 25, thema: 'Hoop'.
Deze maand zal een speciale editie zijn, waarin we de eerste helft van het Café de retorica ter hand nemen in onze zoektoch naar waardevinding. Naar aanleiding van een stelling, die terplekke zal worden geponeerd, zullen wij in een debat onze opvattingen over hoop op scherp stellen. De tweede helft gaan we middels dialoog verder, en onderzoeken we de duidelijk geworden tegenstellingen nader, om daarin een tot een goede afweging te komen.
Terwijl de één hoopt dat het droog blijft tot hij thuis komt, hoopt een ander op vrijheid na jaren onderdrukking, en weer een ander hoopt dat zij haar tentamen goed gemaakt heeft. Over totaal verschillende dingen kun je hoopvol zijn, maar is dat dan allemaal dezelfde hoop? Als je hoopvol bent, waar ben je dan vol van? Als je leeg bent, wie of wat maakt dat het je hoop weglekt? En wanneer loopt je hoop over?
Hopen gaat over de toekomst, over iets dat je graag wilt, een verlangen waar je een optimistische verwachting over hebt. Maar dat betekent dus ook dat je iets mist. Bestaat hoop dan enkel bij ontevredenheid, een leegte? En wat is de rol van hoop? Doet hoop leven, als innerlijke motor die ons drijft en een punt dat ons richting geeft? Of weerhoudt hoop je juist van leven in het moment, zoals Sartre stelt?
In dezelfde situatie kan de één hoopvol zijn, terwijl de ander hopeloos is. Waarop grond hoop dan, als niet op de situatie zelf? Is hoop een positie die je inneemt? Aangezien er ook ‘valse hoop’ is, wanneer je je op een illusie berust, is er dan ook ‘reële hoop’? Hoop lijkt niet geheel rationeel te zijn. Ben je dan, als je hoopt, direct een dromende utopist? En is dat erg om te zijn, of noodzakelijk? Immers, wie met beide benen op de grond blijft staan, zal nooit een stap vooruit komen.
2011 Januari 28, thema: 'Zoeken & Vinden'.
“Ik heb ontzettend lang gezocht, ben overal geweest. Uiteindelijk kwam ik tot de conclusie en die conclusie ben ik nu zelf, dat de zoeker zoekt, maar hij wordt gevonden.” (Toneelvoorstelling Jozef van den Berg )
De meeste mensen zijn wel naar iets in hun leven op zoek, maar kan dat zoeken ook juist het vinden in de weg zitten? Kan je pas iets vinden als je stopt met zoeken?
Als je iets denkt te weten stopt dan het denken? Of geeft vinden een impuls aan verder zoeken? Socrates was erop uit om mensen er van te tonen dat ze niets weten, om ze zo aan het denken te zetten. Stel dat het filosofische leven meer met zoeken dan vinden te maken heeft en samengaat met 'niet weten': Hoe dan met deze verwarring te leven?
Wat bedoelen we eigenlijk met zoeken, en met vinden, en wat is de relatie tussen deze twee begrippen?
2010 November 26, thema: 'Aandacht'.
“Mag ik even uw aandacht?”
Een zo vanzelfsprekend en vaak gebezigd zinnetje maar wat vraag je dan eigenlijk van je publiek? Een luisterend oor, een kijkend oog wellicht, maar wat zijn dat dan? Hoe blijkt daar aandacht uit? Hebben interesse, belangstelling of respect er misschien iets mee te maken? Zo ja, wat dan? Vaak is het de taak van de spreker de aandacht te trekken. Maar is aandacht wel iets dat getrokken kan worden? Is aandacht als een rotte tand, of een kar in de modder?
Hebben wij nog wel aandacht voor elkaar in het huidig tijdsgewricht? Of hebben wij alleen nog maar aandacht voor onszelf? En waar schenk je dan geen aandacht aan? Welke dingen zijn de moeite van aandacht waard? En waar bestaat die moeite dan uit?
2010 October 29, thema: 'Troost'.
Een bakje troost. Een troosteloze dag. Ontroostbaar zijn. Wanneer is er sprake van troost? Is dat een arm om je heen, een vriendelijk woord? En wat wordt er dan bewerkstelligd dat troost is?
Sommige mensen vinden troost bij hun huisdier, anderen bij een borrel, of in de natuur. Troost is te vinden door een gedicht, een bos bloemen of een bezoek zoals een staatshoofd doet in een rampgebied.
Wat maakt dat we iets als troost ervaren? Is troost voor de voetballer die de beslissende penalty mist dezelfde troost voor de vluchteling die in een oorlog al zijn bezittingen verliest maar kind terugvindt? Is troost voor iedereen anders? Heb je voor troost anderen nodig? En kan er ook troost zijn als er geen verdriet is?
2010 September 24, thema: 'Verbondenheid'.
Een goed gesprek wordt gezegd mensen met elkaar te verbinden. Het ervaren van onderlinge verbondenheid is noodzakelijk om samen te leven, maar waarin grondvest die binding eigenlijk? Is het nodig elkaar te kennen? Of is elkaar nodig hebben bij een gemeenschappelijk doel wat verbindt? En hoe groot is de reikwijdte van je verbondenheid? Verbondenheid met jezelf kan soms al een aardige opgave zijn, laat staan met je naamloze buurman. Maar wat is het dan toch dat je opeens verbindt met slachtoffers van een ramp aan de andere kant van de wereld? Is ellende nodig voor verbondenheid? Wij hebben het hier vrij goed, is dat waaruit politici kunnen inspelen op het scheiden van mensen in verschillende groepen? Of zorgt hun angstboodschap juist voor verbondenheid? Voelen wij ons fundamenteel verbonden, of leven we meer vanuit het gevoel autonoom te zijn?
Verbondenheid is heden ten dagen zo’n belangrijk thema geworden dat het zelfs een heuse eigen dag heeft. Op 10-10-’10 is het de tweede ‘World Day of Interconnectedness’, waarbij wereldwijd wordt stilgestaan bij verbondenheid. Daaraan voorafgaand biedt het Socratisch Café Amsterdam reeds een mooie prelude, door de laatste vrijdag van september gezamenlijk onze ideeën over verbondenheid te onderzoeken en te ontdekken hoe dit in ons eigen leven een rol speelt.
2010 Juni 25, thema: 'Beschaving'.
Al een behoorlijke tijd, zo’n paar duizend jaar, spreken we van een ‘Westerse Beschaving’. Maar waar hebben we het dan over? Wat betekent beschaving?
Rob Riemen schrijft ergens dat er geen beschaving kan zijn zonder het besef dat de mens een wezen is met een dubbele natuur. Hij heeft een fysiek, aards bestaan, maar de mens onderscheidt zich van het dier doordat hij ook een geestelijk wezen is: hij kent de wereld van de ideeën. De mens heeft weet van waarheid, goedheid en schoonheid. Van vrijheid en gerechtigheid, van liefde en barmhartigheid. Volgens André Comte-Sponville beginnen alle deugden met de voorwaarde van beleefdheid. Beschaving als een vorm van beleefdheid dus. Hoe dichtbij staat beleefdheid vandaag de dag? Groette u uw buurman vanochtend nog beleefd? En waarom eigenlijk?
Dat beschaving wat rare kantjes heeft, laten bijvoorbeeld de Geneefse Conventies zien: wanneer er oorlog gevoerd wordt, moet het wel een beetje beschaafd gebeuren. Elkaar eenvoudigweg de koppen in slaan mag dan wel, elkaar bestoken met biologische en chemische middelen weer niet. En als je dan krijgsgevangen maakt moet je deze wel beschaafd behandelen. Want leren we ook niet keurig netjes met mes en vork eten? Is beschaving niet een masker dat we opzetten om deze bij het minste of geringste af te zetten? Zeg eens eerlijk, wanneer was u voor het laatst beschaafd?
2010 Mei 28, thema: 'Geloof'.
Geloof lijkt uit de mode. Te midden van economische rampen, oorlogen, politieke onrust en ecologische dreiging verkeren we dan ook in een zogenaamde ‘vertrouwenscrisis’, waar angst en wantrouwen, eerder dan geloof in een goede afloop, de boventoon voeren. Extreme dystopische toekomstscenario’s zijn prima voorstelbaar, terwijl een betere wereld voorkomt als ongeloofwaardig.
Geloof is echter geen op redenen gebaseerd iets, zoals calculatie. De stam van het woord, ‘loof’, komt van ‘liefde’, wat niet altijd even rationeel is. Bestaat geloof dan daarin dat je het gewoon hebt, zonder dat er iets is om in te geloven? Maar waarom zou je het dan nu niet hebben? Is geloof een (gezamenlijk) gevoel, of een levenshouding waar je zelf voor kunt kiezen? En hoe kies je er dan voor?
Als wij ons geloof verloren zouden hebben, kunnen we het dan niet ook weer verkrijgen? Het verlangen naar een terugkeer broeit. Misschien als we meer inzien wat geloof voor ons betekent, kan het weer een plek in ons leven krijgen. Laten we het daarom samen onderzoeken in het aanstaande Socratisch Café Amsterdam.
2010 April 23, thema: 'Vrijheid'.
Vrijheid wordt altijd als iets zeer begerenswaardigs beschouwd. In haar naam vinden er revoluties plaats of worden er oorlogen begonnen. Vrijheid vormt een belangrijk thema van de grondwet. Maar wat houdt vrijheid eigenlijk in? Welke vormen van vrijheid zijn de moeite waard? Welke muren omgeven onze vrijheid? En als ónze vrijheid andermans ónvrijheid betekent, waar liggen dan de grenzen van onze vrijheidsdrang?
In het kader van de Maand van de Filosofie is het thema van alle Socratische Cafés in de maand april ‘Vrijheid’. En we willen er deze maand iets extra bijzonders van maken. Dat doen we met een intermezzo door theatergroep ‘Wordt Vervolgd’ o.l.v. Wendela Kloosterman. Middels ‘terugspeeltheater’ worden besproken ervaringen rond vrijheid uitgebeeld om zodoende extra verdieping in het gesprek te krijgen. Het inleven en verplaatsen in de ander wordt op deze manier heel letterlijk verbeeld. Tevens vind het café plaats op vrijdag de 23e i.p.v. de 31e, dit i.v.m. koninginnedag.
2010 Maart 26, thema: 'Rust'.
Vroeger was zondag een dag voor rust, maar tegenwoordig een dag om te winkelen. Daarbij wordt dikwijls gezegd dat men nu zo snel gaat, nooit meer stilstaat, al maar door raast en nimmer rust. Maar wat is dat eigenlijk, rust? Wat doe je dan? Als je niet op je werk bent, heb je dan rust? Of bestaat rust in meer dan niet werken? Wat doe je dan allemaal niet? En kan je ook juist wel actief zijn, en toch tot rust komen? Welke rol speelt rust in je leven en waar dient het voor? Of is rust nou zo iets wat nergens nuttig voor is, doch van essentiële waarde? Hoe passen wij rust dan in, in een tijd waar meetbaar nut de koers bepaalt?
2010 Februari 26, thema: 'Veranderen'.
De maatschappij verandert, zo ook organisaties en mensen. “Jan, jongen, je bent veranderd”, Maar toch weet Kees dat hij tegen Jan praat en niet iemand anders; wat is er dan veranderd? Geldt dat ook voor de maatschappij, voor organisaties? Hoe gaat zo’n verandering in zijn werk? Zijn veranderingen tegelijk ook verbeteringen of juist verslechteringen? Waar meet je zoiets aan af?
SCA Mei 2010 met Theatergroep Wordt Vervolgd
Voor meer informatie, zie: www.SocratischCaféNederland.nl